राजकूमार आचार्य
हेलम्बु सेर्माथाङ, स्याउ उत्पादनका लागि प्रसिद्ध हेलम्बु सेर्माथाङ गाउँमा हालका वर्षहरूमा स्याउ उत्पादनमा उल्लेखनीय गिरावट आएको छ। स्थानीय किसानहरू र वैज्ञानिकहरूले यस समस्यालाई जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष परिणाम ठहराएका छन् । पहिले भरपूर स्याउ फल्ने बगैँचाहरू अहिले खाली देखिन थालेका छन्, जसले किसानहरूलाई चिन्तित बनाएको छ। “हाम्रो बगैँचामा स्याउ फल्ने संख्या हरेक वर्ष घट्दै गएको छ,” किसान दावा शेर्पा बताउँछन्। तापमान वृद्धिले स्याउको बोटहरूको वृद्धि र फल्ने प्रक्रियामा बाधा पुर्याएको छ। मौसमविद् डा. रमेश भट्टराई भन्छन्, “तापमानको वृद्धिले स्याउ बोटहरूको फूल्ने र फल्ने समयतालिका बदलिएको छ,जसले स्याउ उत्पादनमा ह्रास ल्याएको छ ।”
स्याउ उत्पादनमा गिरावटको अर्को कारण पानीको अभाव हो। हिउँ पग्लेर आउने पानीको कमीले सिंचाईमा समस्या उत्पन्न गरेको छ । अनियमित वर्षाले पनि बोटहरूको वृद्धि प्रभावित गरेको छ । “पहिले पर्याप्त पानी हुन्थ्यो, तर अहिले सिँचाइको समस्या छ,” किसान पासाङ शेर्पा भन्छन्। “वर्षा पनि अनियमित छ, कहिले धेरै हुन्छ त कहिले बिलकुल हुँदैन ।”
स्याउ उत्पादनमा कमीले स्थानीय अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पारेको छ। धेरै किसानहरू आफ्नो जीविकोपार्जनका लागि स्याउ खेतीमा निर्भर थिए। स्याउ बिक्रीबाट हुने आम्दानी घट्दा, परिवारहरूको आर्थिक अवस्था कमजोर भएको छ। “स्याउले हाम्रो परिवारलाई जीवनयापन गर्न सहयोग गर्थ्यो, तर अहिले हाम्रो आम्दानीमा ठूलो असर परेको छ,” किसान दावा तामाङले बताउँछन्। “हामीले अन्य विकल्पहरू खोज्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।”
समस्या समाधानका लागि स्थानीय नेताहरू र कृषि विशेषज्ञहरूले विभिन्न उपायहरूको खोजी गरिरहेका छन् । जलवायु परिवर्तनका प्रभावलाई कम गर्न र अनुकूलन गर्न नयाँ खेती प्रविधि र बाली व्यवस्थापन अभ्यासहरू अपनाउनुपर्नेमा जोड दिइएको छ। कृषि विशेषज्ञ निमा लामा भन्छन्, “हामीले स्याउ खेतीलाई दिगो बनाउन नयाँ उपायहरू अपनाउनु पर्छ। परम्परागत विधिहरूमा सुधार गरेर र नयाँ प्रविधिहरू अपनाएर, हामीले समस्या समाधान गर्न सक्छौं ।”
वर्तमान परिदृश्य चुनौतीपूर्ण देखिए पनि, किसानहरूले भविष्यप्रति आशा राखेका छन् । वैज्ञानिक अध्ययन र स्थानीय पहलहरूको संयोजनले समस्या समाधान गर्न मद्दत गर्न सक्छ । हेलम्बु सेर्माथाङले आफ्नो स्याउ उत्पादनलाई पुनःस्थापित गर्न र भविष्यका पुस्ताहरूका लागि दिगो कृषि पद्धतिहरू विकास गर्न दृढ संकल्प गरेको छ। जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई स्वीकारेर र सक्रिय कदम चालेर, समुदायले आफ्नो कृषि परम्परा जोगाउने र आर्थिक स्थायित्व प्राप्त गर्ने आशा गर्दछ।
